نقد و بررسی بازی A Way Out

بازی A Way Out در ۲۳ مارس ۲۰۱۸ توسط استودیوی سوئدی Hazelight Studios و با انتشار Electronic Arts، تحت برچسب EA Originals، برای PS4، Xbox One و PC عرضه شد. این بازی دومین ساخته جوزف فارِس (Josef Fares)، کارگردان سینمای سابق و بنیان‌گذار Hazelight، پس از موفقیت تحسین‌شده Brothers: A Tale of Two Sons در سال ۲۰۱۳ بود. ویژگی‌ای که A Way Out را از همان ابتدا در کانون توجه قرار داد، فلسفه طراحی کاملاً رادیکال آن بود: این بازی هیچ حالت تک‌نفره‌ای ندارد و فقط و فقط با دو بازیکن، چه به‌صورت محلی روی یک کنسول و چه آنلاین، قابل تجربه است؛ تصمیمی که فارِس آن را در زمان معرفی، در مراسم The Game Awards ۲۰۱۷، با اطمینان کامل و این جمله معروف اعلام کرد که هرکس بازی را از ابتدا تا انتها تجربه کند، غیرممکن است از آن خوشش نیاید.

A Way Out بازخوردی مثبت اما نه بی‌نقص دریافت کرد و امروز، به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین آزمایش‌های ژانر بازی‌های هم‌کاری اجباری (Forced Co-op) شناخته می‌شود؛ اثری که مسیر را برای دو موفقیت بزرگ‌تر بعدی Hazelight، یعنی It Takes Two و Split Fiction، هموار کرد.

داستان

داستان بازی، دو زندانی به نام‌های لئو (Leo) و وینسنت (Vincent) را دنبال می‌کند که با وجود شخصیت‌های کاملاً متضاد (لئو تندخو و دمدمی مزاج، وینسنت محتاط و منطقی)، برای فرار از زندان و در نهایت گرفتن انتقام از فردی که هر دو را نابود کرده، مجبور به همکاری کامل با یکدیگر می‌شوند.

روایت A Way Out، ساختاری آشنا از سینمای زندان و فرار دارد؛ دو غریبه که سرنوشت آن‌ها را کنار هم می‌اندازد، به‌تدریج پیوندی عمیق می‌سازند و در نهایت برای گرفتن انتقام از دشمن مشترکشان (مردی به نام هاروی که هر دو را قربانی کرده) دست به کارهای خطرناک می‌زنند. شخصیت‌پردازی لئو و وینسنت، با وجود برخی دیالوگ‌های ناهماهنگ، از سوی بسیاری از منتقدان به‌عنوان نقطه قوت اصلی داستان توصیف شده است؛ این دو شخصیت، هرچند از عمق کاملی برخوردار نیستند، به‌اندازه کافی پیچیده و انسانی طراحی شده‌اند که بازیکن به سرنوشت هرکدام اهمیت بدهد.

با این حال، رایج‌ترین و پرتکرارترین انتقاد وارد بر این بازی، دقیقاً متوجه همین بخش است. اکثر نقدهای تخصصی، داستان را کلیشه‌ای یا حتی از پیش قابل‌پیش‌بینی توصیف کرده‌اند؛ مسیر فرار از زندان، ملاقات‌های خطرناک با خانواده در حین فراری بودن، و لحن کلی روایت، همگی الگوهای آشنای سینمای هالیوودی را تکرار می‌کنند. نکته جالب توجه دیگر که در چند بازخورد کاربری نیز به آن اشاره شده، این است که بخش زندان، که در بازاریابی بازی به‌عنوان جذابیت اصلی معرفی شده بود، کمتر از یک‌سوم کل زمان بازی را تشکیل می‌دهد؛ نکته‌ای که برای برخی بازیکنان غافلگیرکننده بوده است. در مقابل، توییست پایانی داستان از سوی بخشی از منتقدان به‌عنوان یکی از به‌یادماندنی‌ترین و جسورانه‌ترین پایان‌بندی‌های ژانر هم‌کاری ستایش شده، در حالی که برخی دیگر آن را بیش‌ازحد دراماتیک و اجباری توصیف کرده‌اند.

گیمپلی

هسته اصلی و نوآورانه‌ترین جنبه A Way Out، اجرای کامل و بی‌وقفه فلسفه هم‌کاری اجباری در طول کل بازی است. صفحه همیشه به دو نیم تقسیم می‌شود (Split-Screen ثابت، حتی در حالت آنلاین) و بازیکنان باید در هر لحظه، از حل معماهای ساده و مینی‌گیم‌های متنوع (از ماهیگیری و بازی دارت) تا صحنه‌های اکشن هماهنگ‌شده مانند تیراندازی و رانندگی، به‌طور کامل با یکدیگر همکاری کنند. این تنوع ژانری، که در طول بازی میان اکشن، مخفی‌کاری، رانندگی و حتی صحنه‌های آرام روایی جابه‌جا می‌شود، از سوی اکثریت منتقدان به‌عنوان بزرگ‌ترین دستاورد بازی ستایش شده است؛ ویژگی‌ای که Hazelight بعدها آن را در آثار بعدی خود به کمال رساند.

با این حال، این تنوع همیشه با کیفیت یکسان اجرا نشده است. چندین نقد به سطحی بودن نسبی بسیاری از این مینی‌بازی‌ها و صحنه‌های اکشن اشاره کرده‌اند؛ برخی معتقدند مکانیزم‌های اصلی (به‌ویژه تیراندازی و پوشش گرفتن) نسبتاً ساده و فاقد عمق کافی هستند و بیشتر شبیه صحنه‌های نیمه‌تعاملی الهام‌گرفته از بازی‌هایی مانند Uncharted عمل می‌کنند تا یک سیستم مبارزه مستقل و کامل. برخی منتقدان همچنین به مشکلات جزئی در واکنش‌پذیری کنترل‌ها در لحظات پرتنش اشاره کرده‌اند. با این وجود، ارزش واقعی گیم‌پلی این بازی، کمتر در عمق مکانیکی و بیشتر در تجربه اجتماعی حاصل از آن نهفته است؛ گفت‌وگوها و تصمیم‌گیری‌های مشترکی که میان دو بازیکن روی مبل یا در تماس صوتی شکل می‌گیرد، به‌اندازه خود بازی اهمیت دارد.

طراحی بصری و گرافیک

از نظر بصری، A Way Out با استفاده از موتور Unreal Engine 4، کیفیتی قابل‌قبول و در سطح استانداردهای زمان عرضه‌اش ارائه می‌دهد؛ با توجه به تیم نسبتاً کوچک Hazelight، جزئیات محیطی و مدل‌سازی شخصیت‌ها فراتر از انتظار یک استودیوی مستقل به نظر می‌رسند. کارگردانی سینمایی بازی، به‌ویژه در نحوه استفاده هوشمندانه از صفحه دوتکه (Split-Screen) برای روایت هم‌زمان دو خط داستانی موازی یا حتی گاهی ادغام دو نیمه صفحه در یک کادر واحد برای لحظات دراماتیک، از سوی تقریباً تمام منابع به‌عنوان یکی از خلاقانه‌ترین ابزارهای روایی بازی ستایش شده است.

از لحاط بصری بازی خیلی ساده عمل کرده و محیط های بازی از تنوع و جزئیات بالایی برخوردار نیستند. موسیقی بازی، ساخته سم هالیک و گوستاف گرفبرگ، به‌خوبی در خدمت فراز و فرودهای احساسی داستان قرار گرفته است. از نظر فنی، بازی در زمان عرضه عملکردی نسبتاً پایدار ارائه داد، هرچند برخی مشکلات جزئی ورودی کنترلر در بازخوردهای مستقل گزارش شده‌اند.

بازی A Way Out را باید آزمایشی جسورانه و در مجموع موفق دانست؛ اثری که با پایبندی کامل به یک ایده رادیکال (هم‌کاری اجباری بدون هیچ گزینه تک‌نفره)، تجربه‌ای ساخت که در زمان خود کاملاً بی‌سابقه بود. تنوع ژانری بالا، شخصیت‌پردازی عمیق لئو و وینسنت، و استفاده خلاقانه از صفحه دوتکه، این بازی را به یکی از نقاط عطف بازی های co-op اجباری تبدیل کرده‌اند. با این حال، داستان کلیشه‌ای و عمق مکانیکی نسبتاً کم گیم‌پلی، نشان می‌دهند که Hazelight در این پروژه دوم خود، هنوز به بلوغ کاملی که بعدها در It Takes Two و Split Fiction به آن رسید، دست نیافته بود.