یک نسخه کمتر دیده شده اما مهم از سری GTA

بازی Grand Theft Auto IV در ۲۹ آوریل ۲۰۰۸ برای PS3 و Xbox 360 عرضه شد و در دسامبر همان سال، نسخه PC آن نیز به بازار آمد. این بازی توسط Rockstar North ساخته شد و نخستین نسخه مجموعه بود که بر پایه موتور RAGE و فیزیک مبتنی بر Euphoria توسعه یافت؛ ترکیبی که به شخصیت‌ها و خودروها حرکتی واقع‌گرایانه‌تر از هر نسخه پیشین می‌بخشید. Grand Theft Auto IV با نمره‌ی ۹۸ از ۱۰۰ در متاکریتیک، یکی از بالاترین امتیازهای ثبت‌شده در تاریخ این پایگاه را به دست آورد، تنها در روز نخست بیش از ۳۰۰ میلیون دلار فروش کرد و در هفته نخست به حدود ۵۰۰ میلیون دلار رسید؛ رقمی که در آن زمان، رکورد یک محصول سرگرمی محسوب می‌شد.

داستان بازی، نیکو بلیک (Niko Bellic)، کهنه‌سرباز اروپای شرقی را دنبال می‌کند که به دعوت پسرعموی خود، رومن (Roman)، برای ساختن رؤیای آمریکایی به شهر لیبرتی سیتی (Liberty City) می‌رسد؛ شهری که این بار، بازآفرینی بسیار دقیق‌تری از نیویورک و حومه آن، شامل پنج ناحیه الهام‌گرفته از بروکلین، کوئینز، برانکس، منهتن و نیوجرسی است. اما آنچه رومن وعده داده بود، با واقعیت فاصله‌ای عمیق دارد؛ او غرق در بدهی است و نیکو نیز انگیزه‌ای پنهان برای سفر خود دارد: یافتن فردی که سال‌ها پیش، در جنگ به او و هم‌رزمانش خیانت کرده است.

داستان

روایت Grand Theft Auto IV را باید نخستین تلاش جدی Rockstar برای ساختن داستانی بالغ، شخصیت‌محور و از نظر احساسی عمیق در این مجموعه دانست. برخلاف قهرمانان قبلی که یا خاموش بودند یا گانگستری مغرور و بی‌پروا، نیکو بلیک مردی خسته، پرمعنا و پر از زخم‌های درونی است؛ شخصیتی که به‌گفته دن هوسر (Dan Houser)، نویسنده اصلی مجموعه، شخصیتی به‌مراتب کامل‌تر از قهرمانان پیشین بود. صداپیشگی مایکل هولیک (Michael Hollick) در نقش نیکو، که جایزه بهترین اجرای مرد را برای او به ارمغان آورد، و بازی جیسون زوم‌والت (Jason Zumwalt) در نقش رومن، شخصیت‌هایی باورپذیر و به‌یادماندنی ساختند؛ رابطه این دو پسرعمو، با ترکیبی از طنز تلخ، وفاداری و ناامیدی، قلب احساسی کل بازی را تشکیل می‌دهد.

محور اصلی روایت، مفهوم رؤیای آمریکایی و بهای واقعی آن است؛ نیکو برای فرار از گذشته خود به آمریکا آمده، اما هرچه عمیق‌تر در دنیای جنایت فرو می‌رود، بیشتر درمی‌یابد که این گذشته هرگز رهایش نمی‌کند. یکی از بازبینی‌های کاربری، این تجربه را چنین خلاصه کرده که داستان بازی، روایت مردی است که برای یافتن ثبات تلاش می‌کند، اما غرور و گذشته‌اش او را به پایانی می‌رسانند که دقیقاً شایسته چنین قهرمانی است. شخصیت‌های فرعی، از جمله لیتل جیکوب (Little Jacob) و پکی مک‌ریری (Packie McReary)، نیز هرکدام لایه‌ای از طنز و انسانیت به این دنیای تیره می‌افزایند.

با این حال، همین روایت جدی، به رایج‌ترین انتقاد وارد بر این نسخه نیز منجر شد. نیکو در داستان، قاتلی پشیمان و خسته از خشونت معرفی می‌شود، اما بازیکن، میان مأموریت‌ها، آزاد است با او ده‌ها شهروند را بکشد، هلیکوپتر بدزدد و از ساختمان‌ها بپرد؛ تناقضی که به‌گفته چند تحلیلگر، در این نسخه بسیار پررنگ‌تر از نسخه‌های قبلی است، چون برای نخستین‌بار، روایت واقعاً تلاش می‌کند بازیکن را با درد شخصیت درگیر کند. لحن نامنسجم میان درام جدی اصلی و شوخی‌های کودکانه برخی شخصیت‌ها و برنامه‌های تلویزیونی درون‌بازی نیز، از سوی بخشی از بازبینی‌ها، آزاردهنده توصیف شده است.

گیمپلی

از نظر گیم‌پلی، Grand Theft Auto IV تلاشی آشکار برای واقع‌گرایی بیشتر و عمق مکانیکی بود. سیستم سنگر گرفتن (Cover System) برای نخستین‌بار وارد مجموعه شد و تیراندازی را از حالت خودکار و کم‌عمق نسخه‌های قبلی، به تجربه‌ای تاکتیکی‌تر تبدیل کرد. فیزیک طراحی شده با موتور Euphoria نیز باعث می‌شد دشمنان و عابران، هنگام برخورد گلوله یا خودرو، واکنش‌های طبیعی و غیرقابل‌پیش‌بینی نشان دهند. خودروها، با وزن و تعلیق واقعی‌تر، رانندگی را سنگین‌تر و دشوارتر کردند؛ تغییری که برای برخی بازیکنان، حسی واقع‌گرایانه و رضایت‌بخش داشت، در حالی که دیگران آن را کند و نامناسب با روح آزاد مجموعه یافتند.

مکانیزم تازه‌ای که هویت این نسخه را متمایز کرد، سیستم تلفن همراه بود: نیکو می‌توانست با دوستان خود تماس بگیرد، آن‌ها را برای فعالیت‌هایی مانند بولینگ، دارت، بیلیارد یا نوشیدن دعوت کند و با تقویت این روابط، مزایایی کسب کند. بازیکنانی که این روابط را دنبال کردند، تجربه‌ای عمیق‌تر از زندگی در لیبرتی سیتی داشتند؛ اما تماس‌های مکرر شخصیت‌ها، بازی را در لحظات نامناسب، مثلاً هنگام فرار از پلیس، قطع می‌کرد و برای بسیاری آزاردهنده بود. حالت چندنفره آنلاین نیز، با پشتیبانی از شانزده بازیکن و حالت آزاد (Free Mode) در شهر باز، تجربه‌ای نوآورانه بود که تا امروز بسیاری به آن به‌عنوان یکی از بهترین حالت‌های آنلاین نسل هفتم کنسول‌ها یاد می‌کنند.

مهم‌ترین ایراد گیم‌پلی، طراحی مأموریت‌ها بود. بسیاری از منتقدان و بازیکنان اشاره کرده‌اند که پس از شکست در یک مأموریت، نبود امکان تلاش مجدد فوری و ناچار بودن به طی دوباره مسیر طولانی تا نقطه آغاز مأموریت، تجربه را کسل‌کننده و خسته‌کننده می‌کند. ساختار مأموریت‌ها نیز، که اغلب حول محور به محلی برو، فردی را بکش و فرار کن می‌چرخد، با وجود روایت عمیق، گاهی تکراری احساس می‌شود. حضور پررنگ پلیس در میانه مأموریت‌ها و باگ‌های پراکنده نیز از دیگر ایراداتی بود که حتی در برخی نقدهای بسیار مثبت ذکر شده است.

طراحی بصری و گرافیک

از نظر بصری، لیبرتی سیتی در Grand Theft Auto IV یکی از متراکم‌ترین، زنده‌ترین و از نظر جزئیات، دقیق‌ترین شهرهای ساخته‌شده در بازی‌های ویدئویی آن دوران بود. ترافیک پویا، عابران با رفتارهای متنوع، چرخه شب‌وروز و تغییرات آب‌وهوا، و جزئیاتی مانند تلویزیون‌ها و وب‌سایت‌های ساختگی درون‌بازی، حسی از شهری واقعاً زنده خلق می‌کردند. پالت رنگی بازی، که عمداً سرد، کم‌رنگ و خاکستری انتخاب شده بود، از سوی برخی منتقدان بیش‌ازحد تیره و خسته‌کننده توصیف شد؛ اما بسیاری دیگر، همین انتخاب را همسو با حال‌وهوای تلخ و مهاجرتی داستان نیکو می‌دانند.

ایستگاه‌های رادیویی بازی، با مجموعه‌ای از آهنگ‌های واقعی در سبک‌های مختلف، از جمله ایستگاه‌هایی با فضای اروپای شرقی که با خاستگاه نیکو همخوانی داشتند، همچنان یکی از نقاط قوت هویت صوتی این مجموعه ماندند. با این حال، نسخه PC بازی، در زمان عرضه، با مشکلات بهینه‌سازی جدی و نیاز به سخت‌افزار بسیار قوی روبه‌رو بود؛ مسئله‌ای که طبق گزارش‌های گسترده کاربران، سال‌ها پس از عرضه نیز تا حدی باقی ماند.

دو بسته الحاقی بزرگ بازی، یعنی The Lost and the Damned و The Ballad of Gay Tony، که در سال ۲۰۰۹ ابتدا به‌صورت انحصاری برای Xbox 360 عرضه شدند و بعدها در مجموعه Episodes from Liberty City برای سایر پلتفرم‌ها نیز در دسترس قرار گرفتند، هر یک داستانی مستقل از دیدگاه شخصیت‌های تازه روایت می‌کنند. این بسته‌ها، که از نظر کیفیت روایی و گیم‌پلی به‌طور گسترده تحسین شدند، چهره‌های متفاوتی از لیبرتی سیتی، از دنیای باندهای موتورسوار گرفته تا زندگی شبانه پرزرق‌وبرق، را به تصویر می‌کشند و نسخه Complete Edition بازی، هر دو را در خود جای داده است.

بازی Grand Theft Auto IV را باید جدی‌ترین تجربه روایی Rockstar در دوران دو دهه‌ای مجموعه GTA تا آن زمان دانست؛ اثری که با خلق نیکو بلیک، نشان داد این فرنچایز می‌تواند فراتر از طنز و آشوب، داستانی تلخ، انسانی و عمیق درباره مهاجرت و مسائل آمریکایی روایت کند. لیبرتی سیتی زنده و پرجزئیات، فیزیک واقع‌گرایانه و حالت چندنفره نوآورانه، آن را به یکی از مهم‌ترین عناوین نسل هفتم کنسول‌ها تبدیل کردند. با این حال، ناهماهنگی میان روایت جدی و آزادی کشتار بی‌هدف، فیزیک رانندگی سنگین، تماس‌های مزاحم و طراحی خسته‌کننده تلاش مجدد پس از شکست، ایراداتی واقعی هستند که حتی در میان این سطح از ستایش گسترده نادیده گرفته نمی‌شوند.